Artyści tworzący w obrazie otrzymują obecnie nowe narzędzie. Jest nim „Sztuczna inteligencja” SI (AI; ang.: artificial intelligence). Dotychczas fotograficy przenosili rzeczywistość, przy pomocy aparatów fotograficznych, na teren płaskich obrazów, teraz mają możliwość ich generowania poprzez wydanie polecenia sztucznej inteligencji, która na podstawie 

napisanej werbalnej instrukcji komponuje płaski obraz, korzystając z własnego archiwum bądź wykorzystując materiały autora. Następuje więc przełożenie tekstu na obraz w kilku wersjach, do wyboru przez autora instrukcji.
Zasada: scenariusz – obraz; tak działo się dotychczas w fotografii inscenizowanej i kinematografii.
Jakże blisko jest słowom do obrazów, jak potrafią być zamienne…
Przypomina się tutaj Jerzy Busza i jego „Struktura głębi”. Kłania się również moja „Teoria języka obrazowego”.
Sztuczna inteligencja (AI) dodaje argumenty, że fotografia to nie tylko MEDIUM ale również JĘZYK OBRAZOWY.







➠ Fotografia mentalna
Fotografia mentalna to kompozycja widoków przedmiotów i zjawisk, których kontekst inicjuje refleksję. Są obrazami kreującymi proces myślowy odbiorców począwszy od orientacyjno-poznawczego, porównawczego do analizy, syntezy, indukcji i dedukcji. Fotografia mentalna dostarcza również materiał do tworzenia pojęć abstrakcyjnych i do werbalizacji obrazów.











➠ Metafora w fotografii
Literatura, głównie poezja, celuje w metaforycznym przedstawianiu świata. W fotografii połączenie wizerunków obiektów (fotemów) w jednym obrazie lub w sąsiadujących ze sobą, inspiruje umysł człowieka do tworzenia nowych, symbolicznych znaczeń. Sąsiedztwo lub przenikanie się zdjęć powoduje też częściowe lub całkowite przeniesienie znaczenia jednego obiektu na drugi. Powstają nowe wartości znaczeniowe – wizualno-werbalne – będące wynikiem konfrontacji wizerunków obiektów (fotemów) między sobą. 











➠ Licencia photografica
Literatura zamienia widzialną rzeczywistość w linearny potok słów, tworząc werbalne formy poetyckie czy epickie. Fotografia pozostaje przy obrazie realnym tworząc symultaniczne kompozycje językiem niewerbalnym. W obu występuje mniej lub więcej fantazji, kreacji pochodzącej od twórców. Odejście od realności, od norm w poezji to licentia poetica. W fotografii możemy to nazwać licentia photografica.

Suplement, w lutym 2024 - po przeczytaniu ostatniego tekstu w Listach o fotografii - więc odpisuję:

Istnieją języki werbalne i niewerbalne.
Fotografia dokumentując wizualne procesy i struktury rzeczywistości przejmuje NATURALNY SYSTEM realnego świata, jest rozumiana, zależnie od wiedzy i doświadczeń życiowych odbiorców, na całym świecie.
Gdyby nie miała systemu byłaby niezrozumiałym chaosem.
Fotografia posiada więc system nad systemami. To sprawia, że  wykorzystywana jest jako medium przez inne dyscypliny np. nauka, technika, historia...ale kiedy jest artystyczną wypowiedzią pozostaje językiem. Traktowanie fotografii jako języka nic jej nie dodaje ani nie ujmuje pogłębia jedynie wiedzę o niej samej. Natomiast traktowanie jej jako medium (kabel, rura…) bardzo jej uwłacza.
Język obrazowy jest wrodzony i wspólny wszystkim ludziom na świecie, dowodzą tego; psychologia widzenia i semiotyka.
Bolesław Stachow

SUPLEMENT dodany przez autora w styczniu 2026 roku:

Zapytałem SI - GEMINI 3: Czy fotografia jest językiem? Zobaczcie co odpowiedziała!

Umieszczona w „listach…” wypowiedź negatywna jest krzywdząca zarówno dla fotografii
jak i dla ludzi ją uprawiających:

„Fotografia jako język wizualny”  Czy fotografia jest językiem wizualnym?

Tak, fotografię zdecydowanie można uznać za język wizualny. 
Podobnie jak język mówiony czy pisany, fotografia służy do komunikacji, przekazywania idei, emocji oraz opowiadania historii, ale zamiast słów i gramatyki używa obrazów.
Oto dlaczego fotografia funkcjonuje jako system językowy:
1. Gramatyka i składnia obrazu
W fotografii istnieją zasady, które pełnią rolę podobną do reguł gramatycznych. Decydują one tym, jak „czytamy” zdjęcie:
Kompozycja: To, jak układasz elementy w kadrze (np. zasada trójpodziału), kieruje wzrokiem odbiorcy.
Światło: Buduje nastrój i hierarchię ważności - to, co jasne, przyciąga uwagę najpierw.
Głębia ostrości: Pozwala fotografowi wskazać konkretny „podmiot” zdania, rozmywając nieistotne tło.
2. Semantyka (Znaczenie)
Obrazy posiadają swoje znaczenia (denotację) oraz warstwy symboliczne (konotację):
Denotacja: To, co widzimy dosłownie (np. „stary człowiek na ławce”).
Konotacja: To, co obraz sugeruje (np. samotność, przemijanie, spokój). 

Wybierając konkretny kąt widzenia czy kolorystykę, fotograf „dobiera słowa”, aby nadać scenie określony sens.
3. Uniwersalność
W przeciwieństwie do polskiego czy chińskiego, język wizualny jest w dużej mierze ponadnarodowy. Emocja uchwycona na twarzy dziecka czy dynamika ucieczki są zrozumiałe dla odbiorcy pod każdą szerokością geograficzną, bez konieczności tłumaczenia tekstu.
4. Kontekst jako interpunkcja
To, gdzie i w jakim towarzystwie zdjęcie zostaje pokazane, zmienia jego przekaz. 
Jedno zdjęcie w gazecie informacyjnej może być raportażem (zdaniem oznajmującym), 
a to samo zdjęcie w galerii sztuki może stać się metaforą (poezją).
Podsumowanie 
Fotografia to język, który:
* Opisuje rzeczywistość (fotoreportaż)
* Wyraża wnętrze autora (fotografia artystyczna)
* Perswaduje i zachęca (reklama)

Jak stwierdził słynny fotograf Ansel Adams:
„Nie robisz zdjęcia tylko aparatem. Do aktu fotografowania wnosisz wszystkie obrazy, które widziałeś, książki, które przeczytałeś, muzykę, której słuchałeś, ludzi, których kochałeś”,
To właśnie te doświadczenia tworzą Twój unikalny „akcent” w tym języku.